فرق معرفت خدا و اثبات خدا

سلسله مباحث اعتقادی در گفت و گوی استاد حجت الاسلام و المسلمین بیابانی اسکویی با آیت الله سید جعفر سیدان

جلسه پانزدهم – فرق معرفت خدا و اثبات خدا
تقطیع نامناسب دست آویزی برای توهم باطل

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و اهل بیته الطیبین الطاهرین و العن الدائم علی اعدائهم اجمعین من الآن الی لقاء یوم الدین

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی:  بسم الله الرحمن الرحیم الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و اهل بیته الطیبین الطاهرین و العن الدائم علی اعدائهم اجمعین من الآن الی لقاء یوم الدین

خیلی خوشحالم که باز هم فرصتی شد که در خدمت حضرت آیت الله سیدان باشم و برخی از مطالبی که از آثار و نوشته های ایشان در کتابهای شان و تعلیقات شان بر برخی از کتاب ها وجود دارد مطالبی را طرح کنم و از ایشان در این مورد تبیین و توضیحاتی را درخواست کنم که داشته باشند.

مطلبی که در این جلسه برای این مورد انتخاب شده است، موردی است که در کتاب بیان الفرقان که اثر مرحوم شیخ مجتبی قزوینی است و همراه با تعلیقاتی از حضرت آیت الله سیدان چاپ شده است از صفحه 235 همین کتاب می خوانم، نتائجی و مباحثی که قبل از این در این کتاب طرح شده است مطرح گردیده نتیجه سوم را ایشان می گوید «از تذکرات و بیانات گذشته آشکار شد که معرفت حقیقت ذات ربوبی بغیر ذات مقدس ممکن نیست، زیرا که ماسوای ذات پاک او مصنوع و مخلوق و محتاج است، پس مخلوق وجه و مرآت ذات خالق نخواهد شد، بلی آیت و علامت اثبات ذات اوست.» در اینجا تعلیقه حضرت آیت الله سیدان نسبت به این عبارت استادشان مرحوم شیخ مجتبی قزوینی دارند که می نویسند «شناخت و معرفت غیر از اثبات و علم بوجود است، از راه آیات و آثار علم بوجود خالق و مؤثر حاصل می شود و ذات باری اثبات می گردد اما معرفت حاصل نمی شود، و حصول معرفت تنها از راه فیض و امداد الهی و فعل الهی نسبت به افراد است.» نکته ای که اینجا برای ما سؤال در آن مطرح می شود تفاوت معرفت خدا، یعنی معرفت حقیقت خدا که مرحوم شیخ مجتبی قزوینی بیان می کنند با اثبات وجود و اثبات استدلالی نسبت به خدا مطرح شده است که شما هم تفاوتی بین معرفت و اثبات در اینجا تصریح کردید وجود دارد و معتقد هستید که معرفت به فعل الهی و لطف و فیض الهی برای انسان حاصل می شود نه به استدلال ها و تفکرات و اندیشه در آثار و آیات و نشانه های خلقی، اگر بشود در این مورد بیانی داشته باشید که در این مورد آنچه از معرفت می گوئیم با بحث معرفت فطری هم که در جلسات قبلی خدمت تان داشتیم که آن را هم همراه با خلقت فعل الهی می دانستید و نتیجه شهود و وجدان نسبت به خدا تعبیر می کردید، اگر بیان بکنید خیلی ممنون می شویم.

حضرت آیت الله استاد سیدان: بسم الله الرحمن الرحیم و الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله الطیبین الطاهرین المعصومین

محبت کردید و زحمت کشیدید، خدمت تان هستیم، در پاسخ سؤالی که فرمودید به عرض می رسد که در ارتباط با خداوند متعال شناخت حضرت حق و معرفت به حضرتش دو مرحله باید درنظر گرفته بشود، یک همین که تعبیر شد و عرض کردم مسئله شناخت و معرفت، و مطلب دیگر مسئله اثبات، اثبات وجود حضرت حق، در ارتباط با وجود حضرت حق از مسیر آیات و نشانه ها و همه موجودات می شود حرکت کرد، و اثبات کرد وجود ذات مقدس حضرت حق را، ولی در جهت معرفت و شناخت حضرت حق خیر، این شناخت مسئله ای است که فعل پروردگار است و خداوند متعال عنایت می کند و اوست که خودش را به بنده اش می شناساند و شناخت خداوند غیر از مسئله اثبات وجود خداست، اثبات وجود خداوند به غیر ذات مقدس حضرت حق به همه موجودات مختلف عالم میسر است، ما بر اساس توجه به اینکه موجودات، چه کوجودات صغیر چه موجودات کبیر، چه موجودات سفلی و چه موجودات علوی، به هر موجودی که بنگریم این وجود کاملا به زبان مقال اعلام می دارد که من مصنوع هستم و برای من صانعی است و وسیله اثبات ذات مقدس حضرت حق که غیر از این مصنوع است و آفریدگار این مصنوع است می کند، اما در ارتباط با شناخت خداوند متعال به اضافه مسئله اثبات این موجودات به کیفیتی که گفتیم موجب شناخت خداوند متعال نیستند چه اینکه اینها کاملا متباین هستند با ذات مقدس حضرت حق، و اینچنین نیست که بشود این متباین شناخت نسبت به حقیقتی که با او تباین دارد بوجود بیاورد، بلکه شناخت خداوند متعال همچنان که در مدارک وحیانی هم مکرر در مکرر گفته شده است به این است که خود ذات مقدس حضرت حق بنده اش را آگاه کند و متوجه بسازد و معرفة الله بالله تحقق پیدا کند، بنابر این یک مرحله، مرحله اثبات ذات مقدس حضرت حق است که به غیر ذات مقدس اثبات می شود چه اینکه هر غیری می رساند که من مصنوع هستم و مخلوقم و لازمه مصنوعیت این است که صانعی باشد و مثبت صانع است، اما در ارتباط با شناخت پروردگار نتیجه ای ندارد و نمی تواند موجب شناخت بشود، لذاست که در مدارک وحیانی هم بین این دو مرحله کاملا تفصیل بیان شده است، یک مورد، مورد اثبات است، یک مورد هم مورد شناخت است و شناخت به ذات مقدس حضرت حق است و عرفان الله بالله است و بجاست که بین این دو مرحله کاملا تفاوت در نظر گرفته شود.