سلسله مباحث اعتقادی در گفت و گوی استاد حجت الاسلام و المسلمین بیابانی اسکویی با آیت الله سید جعفر سیدان

جلسه بیستم – معرفت ذات، معنای معرفت شاهد قبل از عین او

تقطیع نامناسب دست آویزی برای توهم باطل

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و اهل بیته الطیبین الطاهرین و العن الدائم علی اعدائهم اجمعین من الآن الی لقاء یوم الدین

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی:در تعبیر همین روایت راوی از حضرت می پرسد که بالاخره این اگر بخواهد اتفاق بیفتد و من بخواهم خدا را عبادت کنم به ادراک خود خدا این درست است؟ ممکن است؟ حضرت برای شان پاسخ می دهند که بله این باب بحث باز است و طلب مخرج موجود است بعد تعبیری حضرت فرمودند که آن تعبیر این است که «إِنَّ مَعْرِفَةَ عَيْنِ الشَّاهِدِ قَبْلَ صِفَتِهِ وَ مَعْرِفَةَ صِفَةِ الْغَائِبِ قَبْلَ عَيْنِه‏» باز در این جمله ما دوتا صفت را می بینیم، یکی شاهد یکی غائب، در مورد خدا هر دو صفت بکار می رود یعنی خدا در عین اینکه شاهد است غائب هم هست، حال اگر که ما با بیانی که شما در آن فقره قبلی گفتید بخواهیم از این دوتا صفت یعنی شاهد و غائب باز به معرفت و ادراک برسیم درست نخواهد بود پس معلوم است که اینجا باز هم حضرت با تعبیری شاهد نمی خواهد معنای توصیفی شاهد را برای ما بیان کند بلکه می خواهد آن ادراک ما نسبت به آن حقیقت خدا را بیان کند دیگر؟ درست است؟

حضرت آیت الله استاد سیدان: بله یعنی در ارتباط با خداوند متعال گاهی هست که از صفاتی به نظر خودمان توجه به خدا پیدا می کنیم، مثل همین که می گوئیم خالق، رازق و امثال ذلک،

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: حتی شاهد چطور؟

حضرت آیت الله استاد سیدان: و این شناخت، شناخت ناقص است، آن شناختی که شناخت باید گفت به آن و شناخت حقیقی است وقتی است که از این مرحله رد شود واینگونه نباشد که متوقف باشیم در ارتباط با فهم مان و شناخت مان به همین صفت، این تعبیر می شود شناخت، شناخت غائب، وقتی شناخت از این مرحله بالاتر شد که بحث این نبود که ما به عنوان خالق، رازق، در ارتباط با خداوند متعال متوقف بشویم، بلکه از این بالاتر آنچه که در فطرت انسان هست در ارتباط با خداوند متعال که فوق این است که خالق، نزدیک تر از این است، شدیدتر از این است، روشن تر از این است، و آن در حقیقت شناخت خود خداست که به خصوص در حالت بأساء و ضراء پیش می آید، در موارد خاصی بیشتر بروز می کند، و بسیاری از موارد هم افراد بخاطر موانعی که برایشان پیش می آید مستور می شود، آن شناخت، شناخت حقیقی است،

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی:به نظر می رسد که آنچه در عبادت لازم است همین شناخت است

حضرت آیت الله استاد سیدان: بله و آنچه که عبادت درستی هست شناخت اینچنینی است.

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: یعنی اگر در هنگام عبادت ما بخواهیم خدا را عبادت کنیم راهی جز این نداریم که از تمام آن اوصافی که در ذهن مان، می شود گفت در اینجا حتی نمی توانم خدا را به عنوان شیء لا کالاشیاء عبادت کنم؟ یعنی در مقام عبادت؟

حضرت آیت الله استاد سیدان: در مقام عبادت باز شیء لا کالاشیاء یک مسئله کلی ذهنی است که گفته می شود آنوقتی که عبادت به معنای واقعی تحقق پیدا می کند از این هم برتر است.

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: منظورتان از برتر بودن یعنی …

حضرت آیت الله استاد سیدان: یعنی همان حالت یافت فطری است

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: همان ادارکی که در روایت دارد

حضرت آیت الله استاد سیدان: بله که یعنی اگر بخواهیم تعبیراتی داشته باشیم در حدیث هم کلمه ادراک آمده، که ادراک خداست، ولی نه به این معنی که در ادراک خداست یعنی احاطه بر ذات مقدس حضرت حق است، احاطه بر ذات قدوس است، به این معنی نیست، یافت است که تلازم با احاطه ندارد.

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: اگر شما بخواهید در این جمله این واژه قبل را به ما یک توضیحی بدهید که می گوید «إِنَّ مَعْرِفَةَ عَيْنِ الشَّاهِدِ قَبْلَ صِفَتِهِ» این قبل در اینجا چه معنایی دارد؟

حضرت آیت الله استاد سیدان: یعنی در یک رتبه قبل است، و اگر چنانچه انسان شناخت حقیقی نسبت به چیزی داشته باشد به حقیقت چیزی شناختی داشته باشد این شناخت قبل از صفت هست به این معنا که اول باید این شناخت تحقق پیدا کند با آن شناخت به صفات هم توجه پیدا کند، نه اینکه از صفات به آن برسد، آن صفات شناخت غائب تعبیر می شود از آن، شناختی است هنوز در ارتباط با ذات آن یافتی که باید تحقق پیدا کند تحقق پیدا نکرده، اگر بسنده کرد به همان صفات، توقف کرد در آن صفات، بلکه شناخت حقیقی شناختی است که از مرحله خود صفات بگذرد و در ارتباط با ذات مقدس یافت و باوری تحقق پیدا بکند که فوق مرحله تعبیر کردن از خدا است به صفات مختلف.