نکوداشت آیت الله ملکی میانجی

حجت الاسلام والمسلمین محمد بیابانی هم در مراسم نکوداشت آیت الله ملکی میانجی ، آثار این عالم فقید را نشان دهنده جایگاه علمی ایشان در علوم حوزی دانست و گفت: این آثار نشان دهنده پردازش محققانه ایشان به اصول اعتقادی است.

او افزود: آیت الله ملکی قائل نبود که ائمه علیهم السلام ولایت تشریعی به معنای تغنینی دارند. اما به ولایت حکومتی و معاریض و توریه برای تربیت بندگان قائل بود. این مطلب را حتی به صورت توریه ای برای فقهاء و برای تربیت افراد می پذیرفت و به آن عمل هم می کرد.

این پژوهشگر حوزه ادامه داد: جایگاه مرحوم آیت الله ملکی در ارتباط با علوم حوزوی در آثار ایشان مشخص است. نگاه جزئی به ۶ جلد تفسیر ایشان، نشان می دهد که بیشترین مباحثی که در آنجا محققانه پردازش شده، مربوط به اعتقادات اصیل و دینی اهل بیت علیهم السلام است.

او گفت: آیت الله ملکی با دقت کامل به آیات، مباحث اعتقادی را بیان می کند و از جهات گوناگون با توجه به اقوال و نظریاتی که در ارتباط این عقائد وجود دارد موضوع را مورد بررسی قرار می دهد. جاهایی نیز که دقیقا می دانسته اینها با اصول و معارف اعتقادی اصیل شیعی مطابق نیست تذکر داده و روشن و واضح مشکلات دیدگاه ها را در آثار خود بیان می کند.

بیابانی با تاکید بر اینکه نکات مهمی در اصول اعتقادات اهل بیت وجود دارد ادامه داد: آیت الله ملکی در این حوزه نکاتی را مطرح می کند که من آن را در آثار آیت الله میرزا مهدی اصفهانی نیز ندیدم. ایشان به خطابات عامه و خاصه قرآن می پردازد. او معتقد بود که بسیاری از آیات قرآن تذکر به فطرت توحیدی انسان است. نمی خواهد چیزی را به انسان تحمیل و فرد را نسبت به فهم آن مطلب متعبد کند.

او تصریح کرد: آیت الله ملکی معتقد بود که بیشتر آیات اعتقادی در مسیر معرفت فطری توحیدی انسان است و اگر به این آیات اشاره شود و به افراد با همین آیات تذکر داده شود انسان حقیقت را متوجه می شود و دیگر نیاز به استدلال و مفهوم سازی نیست. معتقد بود تمام اصول اخلاقی روایات هم به همین بر می گردد. لذا من به این نتیجه رسیدم که ایشان بین عقل و فطرت و روایات اهل بیت علیهم السلام در این امور هیچ تفاوتی قائل نبود؛ یعنی اینگونه نیست که ما یک علوم عقلی و یک علوم نقلی در مقابل علوم نقلی داشته باشیم.

پژوهشگر حوزه علمیه گفت: علوم نقلی ما اساس تعقل و تفکرات ماست و مسیر تفکر از همین روایات برای ما باز می شود. آنچه برای این فقیه در درجه اول اهمیت قرار داشت، توجه به خدا از طریق فطرت توحیدی بود. در سایه این توجه به خدای خالق، مسائل دیگر تبیین می شود. یعنی عقل در سایه معرفت به ما می گوید کارت خوب است و چگونه باید رفتار کنی. وقتی انسان خداشناس بود، عقل او می گوید که در برابر این خدا باید خاضع باشی و استکبار نورزی. اما این مهم بدون معرفت خدا برای این انسان عاقل محقق نمی شود.

او افزود: آیت الله ملکی معتقد بود معرفت خدا معرفت عقلی است. اما نه عقل فلسفی و نه عقل نوری کاشف از حقائق؛ خدا به عقل نوری و به مفاهیم اصطلاحی فلسفی مکشوف نمی شود. البته مفهوم نشدن خدا اختصاص به ایشان ندارد و تمام فلاسفه و کسانی که به این موضوع پرداخته اند معتقد به همین نکته هستند.

بیابانی گفت: در تعابیر آیت الله ملکی آمده که یک حقایق مظلم و یک حقائق نوری داریم. هیچ کدام از خدا نشات نگرفته اما علم غیر از حقیقت من و عقل غیر از حقیقت من است. حقیقت من، به نور عقل که جدای از من است به فهم می رسد. اگر خدا این عقل را از من بگیرد، من هستم اما فهم ندارم. من هستم ولی معرفت و خردورزی ندارم. این بحثی اساسی است که در شکل گیری اعتقادات معارفی مرحوم ملکی بسیار جلوه گر است.