سلسله مباحث اعتقادی در گفت و گوی استاد حجت الاسلام و المسلمین بیابانی اسکویی با آیت الله سید جعفر سیدان

جلسه هجدهم – معنای اطلاق شیء و وجود بر خدا

تقطیع نامناسب دست آویزی برای توهم باطل

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و اهل بیته الطیبین الطاهرین و العن الدائم علی اعدائهم اجمعین من الآن الی لقاء یوم الدین

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: تعبیری مرحوم شیخ مجتبی در ادامه همان بحثی که خواندم دارند می گوید پس خدا را نتوان شناخت و تعریف کرد به وجوه و عناوین بعد عناوین را می گوید حتی به وجود و ماهیت و شیئیت و علیت و امثال آن

حضرت آیت الله استاد سیدان: بله شیء هم که بگوئیم فوری می گوئیم شیء لا کالاشیاء

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: پس با وجود اینکه از مسیر عقلانی و تعقل رفتیم، باوجود اینکه این اشیاء را داریم نگاه می کنیم و شیئیت اینها را داریم به همین تعقل خودمان می بینیم این شیئیت را هیچ موقع مرآة و وجه او نمی توانیم قرار دهیم

حضرت آیت الله استاد سیدان: غیر اوست، تباین دارد اصلا

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: پس اگر بخواهیم به آن شیئیت خدا، وجود خدا معرفت پیدا کنیم باید از این مسیر فعلا چی کنیم؟

حضرت آیت الله استاد سیدان: بله یعنی اینها معرفت او نمی تواند باشد، مثبت حقیقتی است که آن حقیقت غیر از اینهاست، و اینها غیر آن حقیقت اند، اما شناختی در کار نیست، می فهمیم یک حقیقتی هست یعنی می شناسیم ولی شناخت بخواهیم داشته باشیم از آنها نیست

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: ادامه اش مرحوم شیخ مجتبی این تعبیر را دارند، چرا می گوید این وجوه و عناوین نمی تواند تعریفی از او باشد برای ما، دلیلش این است زیرا که دانسته شد آنچه مفهوم و معقول و متصور است غیر ذات مقدس اوست، و عرفان او به غیر او محال و ممتنع است،

حضرت آیت الله استاد سیدان: بله یعنی هرچه تصور کنیم غیر اوست، چرا؟ چون هرچه تصور کنیم غیر اوست، لذا محال است چون هرچه تصور کنیم محدود است و غیر او خواهد شد و آثار مخلوق را دارد و بالنتیجه غلط است، پس به تصور نمی آید

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: و اگر هم ما در حرکت فکری خودمان خواستیم یک وجهی را به عنوان شیء یا موجود به او اطلاق کنیم

حضرت آیت الله استاد سیدان: هرچه بگوئیم غلط است، هرچه بخواهیم تصور کنیم «کلما میزتموه باوهامکم فی ادق معانیه مخلوق لکم مردود الیکم»

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: پس هرچه در ذهن و عقل بیاید خدا او نخواهد بود ولو اینکه عقل در رتبه خیلی بالا باشد

حضرت آیت الله استاد سیدان: هرچه بالا باشد از عقول عالیه ای که بسیار بسیار قدرت کذا و کذا دارد به دور است

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: مرحوم شیخ مجتبی با این بیانی که الان توضیح دادند که او از طریق مفهوم هیچ گاه شناخت به او حاصل نمی شود و امکان هم ندارد حاصل شود بر این امر تأکید می کند که راه شناخت مفهومی همان علم حصولی است، در علم حصولی شناخت را می گویند از طریق مفهوم حاصل می شود، صورت حاصل می شود، و خدا صورت ندارد لذا می گوید به تعبیر دیگر علم حصولی اصطلاحی عبارت است از حصول صورت شیء در نفس یا اتحاد صورت با نفس و علم حضوری عبارت است از حضور معلوم نزد عالم، ذات مقدس منزه است از اینکه دارای صورتی در نفوس باشد یا با نفوس متحد گردد، با این بیان هم علم حصولی اصطلاحی را از بین برد، یعنی می خواست بگوید که معرفتی که ما به خدا می گوئیم به فعل خدا، تعریف خدا و به فطرت حاصل می شود و وجود دارد هیچ کدام نه حصولی است و نه حضوری، حضوری اتحاد می آورد، حصولی صورت لازم دارد، صورت ندارد پس نمی شود معرفت او باشد متحد با ما نمی شود سنخیت و عینیتی با ما ندارد پس حضوری هم به معنای اصطلاحی نیست، همان بحث هایی که شما در همان مدرسه آیت الله گلپایگانی در باب عینیت و سنخیت و بینونت بیان کردید دیگر، یعنی خواستید بگوئید که اگر آن معرفت به معنای به تعریف خدا و فطری نبود ما نمی توانستیم بینونت را در حقیقت نسبت به خدا با خلق اثبات کنیم دیگر درست است؟

حضرت آیت الله استاد سیدان: بله آن هم جای خودش محفوظ است ولی مطلب از همین قرار است که الان صحبت شد که در ارتباط با ذات مقدس پروردگار هیچ نوعی از سنخیت و عینیت و تشابه و امثال ذلک در کار نیست

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: این مطلب را در پاورقی هم که می فرمائید تشابه برخوردار نیست در همین قسمتی که الان عبارتش را از شیئیت علیت خواندیم باز نوشتید که مقصور شیئیتی است که مانند شیئیت سایر اشیاء باشد، مرحوم شیخ مجتبی فرمودند حتی به وجود ماهیت، شیئیت و علیت نمی شود، یعنی مفاهیمی که ما از اینها داریم به خدا اطلاق نمی شود شما می فرمائید مقصود شیئیتی است که مانند شیئیت سایر اشیاء باشد یعنی شباهتی داشته باشد، اما شیئیت خدا چیست؟ همین هست که در روایت گفته شده «ایجوز ان یقال ان الله عز وجل شیء؟ قال نعم یخرجه عن الحدین، حد التعطیل و حد التشبیه» یعنی هیچ گاه این شیئیت با آن شیئیت در هیچ جهتی از …

حضرت آیت الله استاد سیدان: این عبارت مضمون همان شیء بخلاف الاشیاء است

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی:  این فقط در باب اثبات است، اما اگر در باب معرفت بگوئیم دیگر شیء بخلاف الاشیاء آنجا تعبیر نمی کنیم، آنجا دیگر…

حضرت آیت الله استاد سیدان: به این کاری نداریم دیگر، ربطی به این ندارد، آنجا هم می گوئیم شیء بخلاف الاشیاء اگر کسی سؤال کند ولی اصلا راه ندارد دیگر..

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی:  یعنی در آنجا معنا ندارد وقتی که ما معرفت خدا را به تعریف خدا رسیدیم دیگر از تعبیری به این معنا …

حضرت آیت الله استاد سیدان: روشن اصلا احتیاج به این حرف ندارد اصلا و الا باز هم شیء بخلاف الاشیاء،

یعنی در واقع در مقام بیانی و تعبیری

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: از باب شیء گفتم از باب این است که از تعطیل خارج شود، گفتن شیء آنوقت از باب خروج از تعطیل است، و الا شیء بخلاف الاشیاء و در ذهن هم چیزی نمی آید

حضرت آیت الله استاد سیدان: نخیر در ذهن هم نمی آید لذا می گوئیم بخلاف الاشیاء، چون هرچه را که بگوئیم در ذهن می آید الا او و باید به آنچه در ذهن مان می آید اهمیت ندهیم، یعنی هرگاه در ذهن مان توهمی از.. هر توهمی که آمد باید دفعش کرد، و طردش کرد

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: خیلی ممنون هستیم از اینکه وقت گذاشتید

حضرت آیت الله استاد سیدان: ما یک وقت هایی اینها را خوب می فهمیدیم که واقعا وجدانی بود که مطلب از این قرار است

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: یعنی این وجدانی که امروز دارید صحبت می کنید مسبوق به همان وجدان های پیشین است یا الان هم همین وجدان وجود دارد؟

حضرت آیت الله استاد سیدان: و الا الان … ولی مطلب همین است یعنی به گونه ای است که اصلا قابل توصیف نیست، قابل حرف نیست و اگر حرف بزند هم او نیست،

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: بله هرچه من حرف بزنم غیر از اوست. هرکه حرف برند در آن یک تصوری است ذهنیتی است اینها همه اش معنا ندارد

حضرت آیت الله استاد سیدان: آنجا سنخ خاصی است که قابل توصیف به معنای این تعابیری نیست. در باب اسماء الهی هم که باز اسمائه تعبیر، می خواهید همین را بگوئید که اینها باید ما را به همان …

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: بله و اون بیشتر در حال خود دعا پیش می آید، بأساء و ضراء یک مسئله ای است خود حال دعا شاید اقوی باشد که بدون بأساء و ضراء اگر کسی حال دعا به او دست بدهد آن حالت از همه حالات قوی تر است که آنجا در حقیقت وجدان است و محضر خدا بودن

حضرت آیت الله استاد سیدان: بله تا بخواهد توصیف کند …

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: یعنی از آن حال بخواهد به فکر بیاید دیگر خارج شده است

حضرت آیت الله استاد سیدان: بله

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: یعنی می خواهد بگوید با وجود این دیگر تفکر معنا ندارد،

حضرت آیت الله استاد سیدان: بله

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: خیلی لطف فرمودید …

اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد