بایسته های پژوهشی رضوی در حوزه عقاید
بایسته های پژوهشی رضوی در حوزه عقاید
استاد محمد بیابانی اسکوئی در بایسته های پژوهشی رضوی در حوزه عقاید حدود 350 موضوع را در ضمن 37 عنوان کلّی در حوزة پژوهشهای مر بوط به امام رضا علیه السلام پیشنهاد داده است. او در مقدّمه، به این نکتة مهم اشاره میکند که تحوّل و تغییر معنای کلمات، سبب تغییر مفاهیم یک فرهنگ میشود. لذا یکی از وظایف پژوهشگران حوزة دین، بازگرداندن کلمات به معنای اولیة آنهاست. برخی از موضوعهای پیشنهادی در زمینة فطرت، علم، عقل، قرآن، توحید، نبوت، معاد، امامت، عدل، اسماء و صفات الهی، مهدویت، رجعت، معراج و شیطان است
| فصلنامه تخصّصى مطالعات قرآن و حديث سفينه – سال دهم، شماره 40 «ويژه پژوهشهای رضوی»، پاییز 1392، ص 173 ـ 182 |
بایسته های پژوهشی رضوی در حوزه عقاید
چکیده: بایستههای پژوهشی، کلید پژوهش هستند که راهنمای تحقیق در هر موضوع به شمار میآیند. نویسنده دراین گفتار، حدود 350 موضوع را در ضمن 37 عنوان کلّی در حوزة پژوهشهای مر بوط به امام رضا علیه السلام پیشنهاد داده است. او در مقدّمه، به این نکتة مهم اشاره میکند که تحوّل و تغییر معنای کلمات، سبب تغییر مفاهیم یک فرهنگ میشود. لذا یکی از وظایف پژوهشگران حوزة دین، بازگرداندن کلمات به معنای اولیة آنهاست. برخی از موضوعهای پیشنهادی در زمینة فطرت، علم، عقل، قرآن، توحید، نبوت، معاد، امامت، عدل، اسماء و صفات الهی، مهدویت، رجعت، معراج و شیطان است.
کلیدواژهها: بایسته های پژوهشی رضوی در حوزه عقاید / اصول عقاید – راهنمای تحقیق / کلمات کلیدی دینی – معناهای اولیه
اشاره
بایستههای پژوهشی، کلید پژوهش هستند و ارائه آنها به اهل تحقیق، ضامن تداوم تولید علم است. زمانی میتوان به ادامة پژوهش امید بست که اهل نظر، موضوعهای جدید را به دیگران بشناسانند و پیشنهاد دهند.
این نکته را کسانی به خوبی درک میکنند که در جایگاه مدیریت علمی و فرهنگی یا معلّمی مراکز آموزشی، همواره در معرض این پرسش قرار دارند که: “برای نوشتن مقاله، طرح پژوهشی، پایان نامه و … در چه مورد تحقیق کنیم؟” چنین کسانی قدر بایستههای پژوهشی را بیش از دیگران درک میکنند.
در واقع، بدون این ابزار، هیچگاه نمیتوان از مراکز آموزشی و پژوهشی – که غالباً گرفتار امور روزمرّة خود هستند – توقّع داشت که مسئلهیابی کنند و به افراد مرتبط با خود (دانشجویان و محققان) پیشنهاد دهند. بدین روی، گاهی دراین گونه مراکز شاهد “مسئله سازی” میشویم که مسائل فرعی و غیر ضروری یا کم فایده جای مسائل مهمتر و کاربردیتر را میگیرد. پیآمد طبیعی این مطلب، فربه شدن بدنة پژوهش – و همزمان ضعف درونی آن – است.
با توجّه بهاین نکات، فصلنامه سفینه در طول دورة ده ساله حیات خود، به این هدف مقدس توجه داشته و بارها پیشنهادهای پژوهشی به اهل تحقیق، با عنوان کلی “بایستههای پژوهشی” ارائه کرده است.
اینک دراین گفتار، 354 موضوع در قالب 37 عنوان ارائه میشود که در حوزة مباحث عقاید، در چارچوب کلمات نورانی امام ابوالحسن الرضا علیه السلام قابل بررسی و پژوهش است، گرچه در مورد بعضی از آنها گام هایی برداشته شده است.
امید است که این فهرست، مانند فهرستهای پیشین، مورد توجّه اهل نظر قرار گیرد، و دیگر محقّقان، ما را از یافتههای خود دراین زمینه بهره مند سازند.
فصلنامه سفینه | بایسته های پژوهشی رضوی در حوزه عقاید
مقدمه
محقّقان واندیشوران تاریخ دین اسلام به یقین میدانند که عصر امام رضا علیه السلام عصر تضارب آراء واندیشههای متکلّمان، فیلسوفان، زندیقها و عارفان صوفی مسلک، بوده است. امام رضا علیه السلام عالم الهی است که در مقابل همهاندیشههای نوظهور و پرورش یافته در میان مسلمانان – با طیفهای گوناگونی که داشتند – به تنهایی ایستاده، با برهانهای نوری الهی و حجّتهای روشن دینی با آنان برخورد کرده و برتری و علوّ علوم الهی را برای همگان آشکار ساخته است. او تنها عالم دینی در عصر خویش بود که با بهرهمندی از دانش الهی بر دانشمندان برجستهی مسیحی و یهودی و مجوس و فیلسوفان و زندیقها غالب آمده و همه آنها را محجوج ساخته است.
مناظرههای فراوانی که آن حضرت با عالمان واندیشمندان زمان خویش دارد، تنها گوشهای از دانش آن بزرگوار است که در کتب معتبر حدیثی تبلور یافته است. در کنار آن، خطبهها و سخنرانیهای آن امام همام است که حکایت از بلندای مقام علمیآن حضرت دارد. سیرهی عملی و رفتار اجتماعی و روابط نیکو با اصحاب علم و دانش و نیز با عموم مردم، نشان مهم دیگری از سعهی صدر و کرامت اوست.
یکی از آسیبهای جدّی و مهم در حوزه دانش، پدید آمدن اصطلاحات تازه و پیدا شدن معانی جدید برای واژگان هر زبانی است. بهرهگیری از واژگان برای تفهیم و تفهّم لازم و ضروری است. زبان در تمام نسلهای بشر، ابزاری کارآمد برای برقرار کردن ارتباط میان انسانها بوده است. در زبان هر قومی، واژگان آن اقوام به طور معمول معنایی خاص دارد که آنان با توجه به معنای متعارف برای واژگان زبان خویش از آنها بهره میگرفتند. نزدیک شدن روابط میان صاحبان زبانهای مختلف موجب پدید آمدن واژههای جدید در هر زبانی میشود. به طور طبیعی واژگان زبانی به زبان دیگر وارد گشته، ریشه زبانی واژگان را به هم زده و روابط حروف و کلمات را دچار مشکل جدّی نموده و تفهیم و تفهّم را آسیب پذیر میسازد.
نیز در اثر پیشرفت علم و دانش و دستیابی انسان به حقایق تازه، نیاز به واژگان جدید پیدا میشود. از سویی به طور معمول در میان اهل هیچ زبانی، مرکزی رسمیبرای حفظ اصالت زبان وایجاد واژگان جدید وجود نداشته است، لذا به تدریج واژگان، معانی جدیدی مییابند، و در نتیجه معانی اصیل واژگان نابود شده و از یادها میرود.
به نظر میرسد یکی از مهمترین وظایف عالمان و دانشمندان هر قوم و ملّتی حفظ اصالت معنایی زبانشان باشد.این امر در مورد زبان عربی – که زبان وحی است و خدای تعالی از آن برای رساندن بشر به کمال عبودیت استفاده کرده است – از اهمیّت ویژهای برخوردار خواهد بود. بدین روی مسئوولیت امامان شیعه علیهم السلام که حافظان معارف وحیانی و نگهبانان مرزهای دینی بندگان خدایند، خیلی زیاد و دشوار میگردد.
باید در تمام حوزههای معارف وحیانی بتوانیماین نقش مهم و سازنده امامان اهل بیت علیهم السلام را به خوبی دریابیم؛ در کلمات و سخنان آن بزرگواران، شواهد آن را به پیروان آنان عرضه کنیم؛ در همهی حوزههای معارف دینیمان در سخنان امامانمان علیهم السلام را به خوبی دقت و بررسی کنیم؛ به پیروی از آنان در حراست دین الهی بکوشیم و بدون تحریف و تأویل، حفظ نموده و معانی اصیل و مقاصد حقیقی آنها را به طالبان واقعی معارفشان عرضه بداریم.
با توجه به نکات یاد شده، به برخی از بایسته های پژوهشی رضوی در حوزه عقاید اشاره می کنیم تا اندیشوران ارجمند و پژوهشیان نکته سنج، به نکات یاد شده دراین موضوعها توجّه کنند؛ در هر موضوعی، شواهدی برای آنها بیابند و به مخاطبان فهیم عرضه بدارند.
مقاله بایسته های پژوهشی رضوی در حوزه عقاید :
1- معانی واژههای کلیدی (12 موضوع)
معنای اصیل واژگان علم، عقل، فکر، وَهم، ظنّ، ذهن، ذکر، خیال، قلب، فهم، شعور، وجدان
مقصود از آنها در قرآن کریم و روایات
تحولات صورت گرفته در معانی آنها تا عصر حضرت رضا7 و کاربردهایاین واژگان در سخنان آن حضرت
2- فطرت (3 موضوع)
فطرت واژهای کلیدی است که همه عالمان، با گرایشها و اعتقادات گوناگونی که دارند، در اصول معرفتی خویش از آن استفاده میکنند.این واژه در قرآن و روایات اهل بیت علیهم السلام نیز فراوان بکار رفته است.
نگاهی اجمالی به معنای لغوی
کاربردهای قرآنی و روایی آن
مقایسه مقصود از آن در قرآن و روایات با معنای آن در آثار علمیدانشمندان دینی و غیر دینی، تغییرات و تطوّرهای صورت گرفته در معنایاین واژه.
3- علم (5 موضوع)
تقسیم علم به تصوّر و تصدیق، حصولی و حضوری، نظری و بدیهی، کسبی و ضروری، مطبوع و مسموع، نقلی و عقلی
تفاوت آنها با علم وحیانی و الهی
تفاوت آن با معرفت در کاربردهای قرآنی و روایی
توجه خاص امام رضا علیه السلام در سخنان خویش به واژه علم و عالم
راههای دستیابی به علم و آثار آن
4- عقل(9 موضوع)
عقل و عاقل و اتحاد آن با معقول در اصطلاح فلسفی
کلی بودن مدرکات عقل
پیگیری کاربردهای دقیقاین واژه در زبان اصیل عربی
توجه ویژه به کاربردهای آن درایات قرآن کریم و روایات اهل بیت علیهم السلام
تقابل آن با جهل و جاهل
نخستین مخلوق بودن آن
حجیّت ذاتی آن که مساوی با کاشفیت ذاتی آن میباشد نه معذوریت
حجیّت باطنی آن در کنار رسولان و اولیاء الهی که حجّت ظاهری محسوب میشوند
رابطه میاناین دو حجّت و تعامل بین آن دو با توجه به کاربردهایاین واژه در سخنان امام رضا علیه السلام
5- قرآن (13موضوع)
اعجاز قرآن از نگاه حضرت رضا علیه السلام
حجیّت ظواهر قرآن کریم با توجه به استشهاد به آن در احادیث امام رضا علیه السلام
رابطه قرآن و عترت به عنوان دو یادگار گرانبهای پیامبر گرامیاسلام برای امتش بعد از خود
ثقل اکبر بودن قرآن
آگاهی عترت از تمام علوم قرآن
نقش قرآن در ازدیاد علم امام علیه السلام بدین معنا که خدای تعالی همواره علوم تازهای را به واسطه قرآن به امام میرساند.
محکم و متشابه در قرآن و معنای ردّ متشابه به محکم
مخلوق بودن قرآن و تفاوت آن با سایر کتب آسمانی
قرآن و تفاوت آن با احادیث قدسی
قرائتهای مختلف قرآن و منشأ پیدایش آنها
کیفیت جمع قرآن
شأن نزولایات قرآنی و تأثیر آن در معنایایات قرآن
قرآن و نقش آن در هدایت
جایگاه آن در علم و دانش معصومان علیهم السلام
6- معرفت خدا و اثبات صانع و توحید در کلام امام رضا علیه السلام (10موضوع)
راههای معرفت خدا و تفاوتهای آنها در احادیث امام رضا علیه السلام
اثبات صانع و تفاوت آن با معرفت خدا
نقش عقل در معرفت خدا
نقش نبی و امام در معرفت خدا
معنای «کلّ معروف بنفسه مصنوع»
توحید و ارتباط آن با معرفت خدا
اثبات بینونت صفتی بین خالق و مخلوق و نفی بینونت عُزلی
معنای «للناس التوحید ثلاث مذاهب» و بیان خاص مرحوم میرزا مهدی اصفهانی در توضیحاین حدیث شریف از امام رضا علیه السلام
علیّت و توحید، وحدت وجود و توحید
7- اسما و صفات در نظر امام رضا علیه السلام (9 موضوع)
معنای اسم و صفت
اسم و صفت لفظی و تکوینی
نفی توصیف خدای تعالی
نفی صفات از خدای تعالی، توصیف خدای تعالی به اوصافی که خدای تعالی خودش را به آنها توصیف فرموده است
فرق اسما و صفات ذاتی با فعلی
اشتراک اسما و صفات خدا با خلق
مخلوقیت صفت و موصوف و غیریّت صفت با موصوف
8- عدل الهی در کلام امام رضا علیه السلام (11 موضوع)
معنای عدل و تفاوت آن با فضل و احسان
عدل الهی و شرور در خلق
عدل الهی و اختلاف اشیا
منشأ پیدایش اختلاف در اشیا
عدل الهی و فساد در روی زمین
عدل الهی در قیامت
عدل الهی و علیّت
عدل الهی و خلود
عدل الهی و شفاعت
غفران و بخشش و عدل الهی
مجازات وعقاب و عدل الهی
9- بدا در کلام امام رضا علیه السلام (13 موضوع)
معنای بدا
تفاوت بدا با نسخ
بدا و علم و قدرت الهی
بدا و علم نبی و امام
بدا و مشیّت و اراده و قضا و قدر
ایات بدا در کلام امام رضا علیه السلام
اهمیّت و جایگاه بدا
مصادیق بدا مانند بدا در ذبح حضرت اسماعیل
بدا در رفع بلا از قوم یونس
بدا در اسماعیل فرزند امام صادق علیه السلام
بدا در عمر حضرت داود به درخواست حضرت آدم
بدا در تغییر قبله از بیت المقدس به کعبه و توضیحاینکهایا دراین مورد نسخ باید گفت یا میتوان از واژهی بدا نیز استفاده کرد.
احادیث تردّد و معنای آنها
بایسته های پژوهشی رضوی در حوزه عقاید
10- علم الهی در کلام امام رضا علیه السلام (9 موضوع)
علم بلا معلوم و حقیقت آن
علم الهی و نظام علّی و معلولی
علم بلا معلوم و حصولی و حضوری بودن علم
علم به عدمها و ممتنعات
علم ذاتی و فعلی
علم تابع و متبوع و ارتباط آن با علم بلا معلوم
علم الهی و نظام احسن
علم الهی و عوالم وجود
اتحاد علم و عالم و معلوم و علم بلا معلوم
11- مشیّت و اراده و قدر و قضا در کلام امام رضا علیه السلام (7 موضوع)
عدم تحقق هیچ چیزی جز به مشیت و اراده و قدر و قضای الهی
افعال بندگان و مشیت و اراده و قدر و قضای الهی
معنای مشیت و اراده و قدر و قضا در احادیث امام رضا علیه السلام
بدا و مشیت و اراده و قدر و قضا
عنایت و مشیّت ازلی و نظام احسن با مشیّت و اراده و قدر و قضای حادث در کلام امام رضا علیه السلام
معنای مشیت و اراده و قدر و قضا در افعال عباد
علم الهی و مشیّت و اراده و قدر و قضای الهی
12- جبر و تفویض و امر بین الامرین (9 موضوع)
معنای جبر و تفویض
تفویض در تکوین و تفویض در امر و نهی
جبر علّی و معلولی و استطاعت انسان
امر بین الامرین و رابطهی آن با جبر و تفویض
مفوّضه چه کسانی هستند؟ قدریّه چه کسانی هستند؟ عوامل پیدایش قدریّه اعم از جبریّه و مفوّضه
ایات قرآن کریم و روایات اهل بیت علیهم السلام که از آنها جبر یا تفویض استفاده میشود و معنای صحیح آنها
طینت علیّینی و سجّینی و تأثیر آن در جبر و اختیار
13- پیامبر شناسی در کلام امام رضا علیه السلام (34 موضوع)
معنای نبی و رسول و تفاوتهای آن دو
تعداد رسولان و انبیای الهی
انبیای اولوا العزم و معنای اولوا العزم بودن آنها
مقام نبوت و رسالت و امامت و جایگاه هر کدام از آنها
ایا بر خدای تعالی واجب است رسول و نبی بر خلق مبعوث کند؟
قاعده لطف و اثبات وجوب بعثت رسولان و پیامبران از طریق آن و نقد و بررسی تقریرهای قاعده لطف
رسالت و نبوت انبیا و نقش خود آنها در رسیدن بهاین مقام
عصمت انبیا و رسولان در اخذ و حفظ و ابلاغ وحی
عصمت پیامبران و رسولان در تمام شؤون حیاتشان
علم و قدرت پیامبران و رسولان، طرق اثبات و تصدیق رسالت و نبوّت پیامبران و رسولان برای خلق
نقش پیامبران و رسولان در شناخت خدا
معرفت فطری خدا و نقش آن در شناخت و تصدیق پیامبران و رسولان
عقل و جایگاه آن در شناخت نبوت و رسالت پیامبران و تصدیق آنها
زنان و رسالت و نبوت
عمومیّت رسالت و نبوت انبیا به جنّیان و فرشتگان و سایر موجودات
شبهات موجود در عصمت پیامبران و سیره عملی آنها در میان خلق و پاسخ بهایات و روایاتی که موهّم خلاف عصمت پیامبران است
طبقات و درجات پیامبران و رسولان
رؤیت پیامبران در خواب و صدق آن
افضلیت پیامبران بر فرشتگان، افضلیت پیامبر اسلام صل الله علیه و آله بر همه پیامبران
عمومیّت بعثت و رسالت پیامبران
شرایع پیامبران و نسخ در آنها
علم و آگاهی پیامبران
معجزات پیامبران و ارتباط آنها با علم آنها
اسم اعظم و دارا بودن پیامبران به آن
میراث پیامبران و دست به دست شدن آنها تا پیامبر اسلام صل الله علیه و آله
روح القدس و دارا شدن پیامبران و رسولان به آن
ویژگیها و خصایص پیامبران و رسولان
فترت و زمانهایی که امتها بی پیامبر و رسول بودهاند و شرایط و ویژگیهای امتها در زمان فترت
اعجاز قرآن و تفاوت آن با سایر معجزات
معجزات پیامبران در قرآن کریم
علم به نظام اسباب و مسبّبات و نقش آن در خارق عادات
علوم غریبه و آثار ادعیه و حروف و اعداد در خوارق عادات
14- امام شناسی در احادیث امام رضا علیه السلام (30 موضوع)
معنای امام در لغت و احادیث
جایگاه و منزلت امام در کلام امام رضا علیه السلام
ولایت تکوینی و تشریعی امام
ویژگیهای امام
عصمت امام
علم امام به گذشته و حال واینده
بدا و علم امام
علم امام به وقت شهادت خویش
علم امام به حوادثی که بر او و شیعیانش اتفاق خواهد افتاد
علم امام علی علیه السلام براینکه عمرو بن عبدود به دست او کشته خواهد شد و با وجوداین به نبرد با او وارد شدنش
علم آن حضرت بر سلامتیاش در آن شبی که در رختخواب پیامبر صل الله علیه و آله خوابید
معنای افزوده شدن علم امام در شبهای جمعه
شب قدر و نزول فرشتگان و روح با تمامیتقدیرات بر امام
نصوص امامت دوازده امام در احادیث پیامبر و امامان اهل بیت علیهم السلام
نصوص امامت درایات قرآن کریم و تقریر و تحلیل و بررسی دلالت آنها بر امامت امیرالمومنین علیه السلام
حدیث غدیر و دلالت آن بر امامت امیرالمؤمنین علیه السلام
بررسی راههای انتخاب خلیفه در کتب مکتب خلفا
نقش امام در هدایت خلق به خدا و تذکّر به معرفت فطری
شبهات عصمت امامان در سیرهی عملی آنان و پاسخ به آنها
شبهات علم امامان در سیره عملی آنان و پاسخ به آنها
رابطه عصمت وعلم
ادلهی عدم امکان گزینش امام توسط مردم
عمومیّت امامت و ولایت امامان بر مخلوقات
پیروی و اطاعت حیوانات و جنّیان از امامان علیهم السلام
عرضهی ولایت امامان بر همهی خلایق
تأثیر پذیرش و عدم پذیرش ولایت امامان علیهم السلام در خلایق
عالم ارواح و عالم ذرّ و عرضه ولایت امامان علیهم السلام در آن دو عالم بر خلق
طینت علیّیّنی ارواح و ابدان امامان علیهم السلام
مقام نوری امامان علیهم السلام
افضلیّت امامان اهل بیت علیهم السلام از فرشتگان و پیامبران علیهم السلام
15- مهدویت در احادیث امام رضا علیه السلام (12 موضوع)
نصوص و ادله ولایت و امامت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف
ادله ولادت آن حضرت
غیبت صغری و کبری و شرایط ارتباط با آن حضرت در آن دو
علائم ظهور امام زمان علیه السلام
اصحاب و یاران امام زمان علیه السلام به هنگام ظهور
حکومت و دولت امام زمان علیه السلام و ویژگیهای آن
برچیده شدن کفر از روی زمین در زمان دولت امام زمان علیه السلام
تأثیرایمان در توجّه خدای تعالی به خلق در دنیا و فراوانی نعمتهای الهی بر اهل زمین در سایه فراگیریایمان
افول سلطنت شیطان در دولت امام زمان علیه السلام
آبادی زمین در زمان دولت امام زمان علیه السلام
شهادت امام زمان علیه السلام
پاسخ به شبهات مخالفان درباره غیبت و طول عمر
16- رجعت (13 موضوع)
معنای رجعت
اهمیت رجعت و لزوم اعتقاد به آن
نقشایمان به رجعت در شیعه بودن
قرآن کریم و رجعت
روایات رجعت
رجعت در امم سابقه
رجعت مومنان محض و کافران محض
رجعت و ارتباط آن با ظهور حضرت حجّت علیه السلام
رجعت امامان اهل بیت علیهم السلام
اقوال و دیدگاههای عالمان دینی درباره رجعت
شبهات رجعت
اهداف و حکمتهای رجعت
شرایط زمین در زمان رجعت امامان اهل بیت علیهم السلام
17- مناظره و جدال (7 موضوع)
معنای جدال و مناظره و انواع و اقسام آن
شرایط مناظره و جدال احسن
فرق جدال و مناظره با مراء و خصومت
موضوعهای مناظرات امام رضا و دیگر امامان اهل بیت و پیامبران الهی و پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله و علیهم
استفاده از مسلّمات باطلِ مخالف در مناظره و جدال
شرایط مناظره و جدال کنندگان
اهداف و غایتهای جدال و مناظره
18- معراج (8 موضوع)
معراجهای پیامبر گرامیاسلام
مدت معراجهای پیامبر صل الله علیه و آله
حقیقت براق مرکب پیامبر صل الله علیه و آله که آن حضرت با آن به معراج رفته است
معراج در امم سابقه برای پیامبران دیگر
ادلهی معراج
شبهات معراج
معنای «قاب قوسین أو ادنی»
حقایقی که پیامبر صل الله علیه و آله در معراج آنها را دیده است
19- خلقت عوالم در احادیث امام رضا علیه السلام (11موضوع)
خلقت مشیّت و اراده و قدر و قضا
خلقت اشیاء و موجودات از آب و معنای آن
اولین مخلوق
ایا خلقت همهی اشیا از نور است؟
آیا مخلوقات همه نوری هستند؟
ایا همهی خلایق یعنی ما سوی الله مادّی و تجزیه پذیرند؟
معنای «جعلنا من الماء کل شیء حیٍّ» و چگونگی شکل گیری همه اشیا با اختلافات غیر قابل شمارشی که دارند
معنای «و کان عرشه علی الماء»
عالم عقول و عالم مثال و نقد و بررسی آن بر اساس احادیث امام رضا علیه السلام
ماهیت و وجود و امکان و وجوب، و تحلیل و بررسی آنها بر اساس روایات حضرت رضا علیه السلام
حروف و جایگاه آنها در خلقت
بایسته های پژوهشی رضوی در حوزه عقاید
20- انسان شناسی در احادیث امام رضا علیه السلام (12 موضوع)
ابعاد انسان در احادیث امام رضا علیه السلام
روح و بدن و ترکیب آن دو، و نقش هر یک از آن دو در حقیقت انسان حقیقت روح و تفاوت و اتحاد آن با نفس
روح العقل و الحیاة و روح القدس و روح الایمان و روح القوّة و روح الشهوة و نقش آنها در حقیقت انسان
احادیث خلقت روح پیش از بدن و معنای آنها
ترکیب روح با بدن در عالم ذرّ
جریان روح و بدن در اصلاب و ارحام
تجرید روح از بدن
تصویر روح به صورتهای مختلف
روح در رؤیا و به هنگام مرگ
رابطهی علم و قدرت و نفس انسانی
21- ملائک در احادیث امام رضا علیه السلام (13 موضوع)
حقیقت فرشته
تجرّد و عدم تجرّد فرشتگان
اقسام فرشتگان
جبرائیل و جایگاه او در نزد خداوند متعال
اسرافیل و میکائیل و جایگاه آن دو در نزد خداوند متعال
مختار بودن فرشتگان
شؤون و کارهای فرشتگان
ارتباط فرشتگان با انسانها
تمثّل فرشتگان
عصمت فرشتگان
هاروت و ماروت
مالک خازن نار
نکیر ومنکر
22- جنّیان در احادیث امام رضا علیه السلام (8 موضوع)
حقیقت جن
اقسام جنّیان
خلقت جنّیان
ارتباط جنّیان با انسان
کفر وایمان جنّیان
نبوّت و رسالت و امامت بر جنّیان
تسخیر جنّیان
کارهای جنّیان برای حضرت سلیمان
23- شیطان (13 موضوع)
خلقت شیطان
عصیان و نافرمانی شیطان
قدرت و توانایی شیطان
دشمنی شیطان با بنی آدم
تمثّل شیطان به صورتهای مختلف
فرزندان و دودمان شیطان
ناتوانی شیطان از فریب مؤمنین مخلص
حکایات شیطان با پیامبران و اولیای الهی
ذبح شیطان در دولت حضرت حجّت عجل الله تعالی فرجه الشریف و مهلت دادن خدای تعالی به او تا روز قیامت
نقش شیطان در انحرافات فکری و عقیدتی انسان
اندیشههای شیطانی انسان
مبارزات علمیو فرهنگی شیطان با معارف آسمانی انبیای الهی
رؤیاهای شیطانی
24- عرش و کرسی و لوح و قلم در احادیث امام رضا علیه السلام
حقیقت عرش و کرسی و لوح و قلم و فرق میان آنها
حاملان عرش و کرسی
ایة الکرسی و آثار آن
تأویل عرش و کرسی و آسمانهای هفتگانه به افلاک نه گانه در نگاه فیلسوفان و نقد و بررسی آن
25- مرگ و حقیقت آن در احادیث امام رضا علیه السلام (9 موضوع)
حقیقت مرگ و تفاوت آن با خواب
چگونگی قبض روح مؤمن و کافر توسط فرشته مرگ
ارتباط فرشته مرگ با مؤمنان و کفّار و اولیای الهی به هنگام قبض روح
حضور امامان علیهم السلام به هنگام مرگ بر بالین همه انسانها، شفاعت امامان علیهم السلام
مؤمنان به هنگام قبض روح
حکمت راحت یا سخت جان دادن مؤمن و کافر به هنگام مرگ
مرگ در بهشت و جهنم وجود ندارد: «ثم لایموت فیها و لا یحیی» و «إنّ الدار الآخرة لهی الحیوان»
مرگ روح و فرشتگان
ذکر مرگ و آثار آن (9 موضوع)
26- قبر و برزخ در احادیث امام رضا علیه السلام (11 موضوع)
قبر، اولین منزل از منازل آخرت
سؤال و جواب قبر
ظهور اعمال نیک انسانی در قبر به هنگام سؤال و جواب و حمایت از مؤمن
فشار قبر و عوامل آن
ارتباط روح و بدن در برزخ
آگاهی ارواح مؤمنان و کافران در برزخ از احوال نزدیکان خویش در دنیا
نعمتها و عذابها برای مؤمنان و کافران در برزخ
عدم شفاعت در برزخ
مسخ بنی امیه در برزخ
عوامل عدم پوسیده شدن بدن در قبر
آثار زیارت قبور
لزوم احترام بدن مؤمن بعد از مردن
27- معاد در احادیث امام رضا علیه السلام (7 موضوع)
معنا و حقیقت معاد
معاد جسمانی از اصول دین است
ضرورت اعتقاد به معاد جسمانی
چگونگی زنده شدن مردگان در قیامت
آثار اعتقاد به معاد
ضرورت معاد
معاد حیوانات و وحوش
28- قیامت و مواقف آن در احادیث امام رضا علیه السلام (9 موضوع)
مقدمات قیامت
از بین رفتن آسمانها و زمین و به هم خوردن ستارگان و افول خورشید و ماه
معدوم شدن همه موجودات قبل از قیامت و بازگشتن به حالت قبل از خلق و آفرینش
معنای مرگ
مرگ قبل از قیامت
معنای مرگ فرشتگان و ارواح پیش از قیامت
زنده شدن مردگان و جمع شدن آنها در محشر
اسامیروز قیامت
شرایط و ویژگیهای انسانها در محشر
29- نفخ صور در روایات امام رضا علیه السلام (3 موضوع)
معنای نفخ صور
حقیقت صور
تعدّد نفخ صور و پیامدهای هر کدام از آنها
مقاله بایسته های پژوهشی رضوی در حوزه عقاید
30- میزان در روایات امام رضا علیه السلام (3 موضوع)
معنای میزان
کیفیت میزان اعمال
معنای سنگینی و سبکی اعمال
31- صراط در احادیث امام رضا علیه السلام (3 موضوع)
حقیقت صراط
عوامل راحت عبور کردن از صراط
عوامل سقوط از صراط
32- حسابرسی اعمال (10 موضوع)
مواقف حساب رسی اعمال
چه کسانی بدون حساب وارد بهشت میشوند؟
چه کسانی بدون حساب وارد جهنم میشوند؟
مقصود از سوء الحساب چیست؟
سریع الحساب بودن خدا به چه معناست؟
آیا مجازات در دنیا و برزخ پیش از حساب رسی در قیامت انجام میگیرد یا حساب دیگری صورت میگیرد؟
حساب کنندگان چه کسانی هستند؟
آیا حساب رسی با سؤال فرق دارد؟
از چه نعمتهایی در روز قیامت سؤال میشود؟
آیا از هر چیزی که سؤال نمیشود حساب رسی هم ندارد؟ مثلاً از آبی که انسان میخورد سؤال نمیشود، امّاایا حسابرسی هم نسبت به آن وجود ندارد؟
33- جزای اعمال (5 موضوع)
آیا جزای اعمال، لازمه اعمالاند یا عین اعمال یا اموری مجعول به جعل الهی در مقابل اعمالاند، نه لازمهی آنها و نه عین آنها یا تلفیقی از آنها؟
نقشایمان و کفر در جزای اعمال
ایا ثواب عمل مؤمن با عمل کافر یکی است؟
آیا ثواب عمل منکر ولایت اولیای الهی با مؤمن به ولایت اولیای الهی یکی است؟
چه تناسبی بین اعمال و جزای آنها وجود دارد؟
34- حبط و تکفیر (4 موضوع)
حبط ثواب اعمال مؤمنین به کفر و ارتداد، و نیز تکفیر و برداشته شدن عقاب اعمال بد به واسطه توبه و اعمال نیک در روایات امام رضا علیه السلام چگونه است؟ایا منّت بعد از انفاق، ثواب آن را از بین میبرد؟
ایا با اسلام آوردن، همهی عقابهای اعمال پیشین رفع میشود؟
ایا خداوند از حق الناس در روز قیامت میگذرد یا غفران و عفو الهی تنها اختصاص به حقوق انسان با خدا دارد؟
35- توبه (4 موضوع)
حقیقت توبه و انواع آن چیست؟
توبه چه آثاری نسبت به انسان در دنیا و آخرت دارد؟
نقش توبه درایمان مؤمنان چیست؟
شرایط پذیرش توبه چیست؟
36- بهشت و جهنم (8 موضوع)
آیا بهشت و جهنم مخلوق است؟
درجات و درکات بهشت و جهنم
درهای بهشت و جهنم
تفاوت نعمتها و عذابهای بهشت و جهنم با نعمتها و عذابهای دنیا
ارتباط بهشتیان با جهنمیان،ایا برای هر یک از بهشتیان و جهنمیان جایگاهی در بهشت و جهنم وجود دارد؟
آیا بهشت حضرت آدم علیه السلام همان بهشت برزخی است که مؤمنان بعد از مردن تا قیامت در آن هستند؟
ویژگیهای بهشت دنیا و آخرت انواع نعمتهای الهی در بهشت
انواع عذابهای الهی در جهنم
37- مسخ و تناسخ (3 موضوع)
امکان مسخ انسان و معنای آن
تفاوت مسخ و تناسخ
موارد وقوع مسخ در دنیا
/ پایان مقاله بایسته های پژوهشی رضوی در حوزه عقاید
