شبهه مالکیت خداوند

سلسله مباحث اعتقادی در گفت و گوی استاد حجت الاسلام و المسلمین بیابانی اسکویی با آیت الله سید جعفر سیدان
جلسه دوم – ادعای وحدت وجود در آثار آیت الله سیدان
شبهه مالکیت خداوند

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم

الْحَمْدُ ِللهِ رَبِّ الْعَالَمِين وَ خَيرُ الصَّلَاةِ وَ السَّلَام عَلَى خَيْرِ خَلْقِه حَبِيبِ إِلَه‏الْعَالِمِ أَبِي الْقَاسِمِ مُحَمَّد وَ عَلَى آلِه‏ آلِ الله وَ اللَّعْن‏ الدَّائِم‏ عَلَى أَعْدَائِهِمْ أَعْدَاءِ اللهِ مِنَ الان إِلَى يَوْمِ الدِين‏.

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: یک عده شبهاتی در آنچه از مباحث حاج آقای سیدان چه در درس هایی که در قم داشتند، و چه در آثاری که از ایشان وجود دارد برای برخی بوجود آمده است که در جلسه قبلی یکی از سؤالات و شبهات را خدمت حاج آقا مطرح کردیم و جوابش را شنیدیم، شبهه دیگری که به نظر می رسد در همان سال 84 در کلاس درس ایشان در مدرسه آیت الله گلپایگانی در ارتباط با عینیت و سنخیت و بینونت با توجه به مطالبی که در آن کلاس مطرح شده بوده و در همین کتاب سنخیت، عینیت یا تباین در سؤالات جلسه هشتم مطرح شده و پیاده شده و حاج آقا هم آنجا پاسخ دادند، اشکال دوم و سؤال دومی که در آنجا مطرح بوده است این است که حاج آقا بر این اعتقادند که خدا مالک خلق است، این تعبیر را از آن استفاده می کنند که پس مالک خلق باشد پس قبل از خلق هم نسبت به این خلق مالک بوده و لازمه اش این است که خلق قبل از خلق وجود داشته باشد، یا به تعبیر دیگری که بنده از آن مطالبی که خدمت حاج آقا بودم و استفاده کردم این بود که در باب قاعده معطی شیء فاقد شیء نمی شود ایشان به این قاعده اشکال داشتند، یعنی حاج آقا این قاعده را که بر اساس نقطه نظرات فلاسفه مطرح شده و آنها معتقند که خدا هرچه را که می دهد باید داشته باشد، وجود خلق علم خلق، حقیقت خلق چیزی هستند که خدا اینها را عطا می کند، حال تعبیر خلق دیگر در قاعده معطی شیء مطرح نیست، بلکه عطا می کند، حال که اینها از خدا داده می شود پس خودش باید داشته باشد، این مطالب را فیلسوفان گفته اند و قاعده الشیء ما لم یجد لم یوجد را هم حاج آقا طرح کردند و در مورد آن تحقیقات خیلی خوبی هم انجام دادند در این خصوص هم این شبهه باز برای این پرسشگر بوجود آمده است که گویا اینکه حاج آقا می خواهند بگویند:

معطی شیء فاقد شیء نمی شود دو گونه طرح می شود، یکدفعه معطی شیء فاقد شیء نمی شود یعنی از ذات خودش تراوش می کند و صدور، یعنی آنچه از معطی شیء می آید بیرون این می شود همان صادر شده از ذات معطی، ولی حاج آقا بر این باور بودند که خیر معطی شیء لازم نیست آنچه می دهد از ذات خودش باشد می شود از ملک خودش هم بدهد، خوب این تعبیر که در اینجا بیان می شود در مورد خلق و مملوکات خلق خیلی روشن است، اما اگر همین تبعیر را در مورد خدا به کار ببریم اشکال بر حاج آقا مطرح می شود که پس شما قائلید که خدا دارد می دهد اما چیزی را که ملک خودش است، وقتی که مالک آن باشد پس او هم در ذات خودش است یا بیرون از ذات خودش است، خوب این ملک خلق خداست دارد تملیک می کند؟ یا خود خلق به تملیک در حقیقت تحقق و تکون پیدا می کند؟ اگر هم به این معنا باشد لازمه اش این است که شما همواره در کنار ذات ملکی برای ذات قائل شوید!

در این مورد هم از محضرتان درخواست می کنیم که در این تعبیر اینکه خدا آیا قبل از خلق مالک خلق است چه معنا دارد؟ اصلا خلقت به تملیک هست یا نیست؟ توضیح بفرمائید.

حضرت آیت الله استاد سیدان:  بسم الله الرحمن الرحیم، در ارتباط با اینکه خداوند متعال آنچه خلق می کند مالک است معنایش این نیست که یعنی خداوند متعال چیزی را که خلق می کند خودش بوده است و از خودش می دهد، هرگز، بلکه معنایش این است که همچنان که می گوئیم خالقٌ إذ لا مخلوق، یعنی قدرت خلق کردن دارد و حال آنکه مخلوقی در کار نیست، همچنین مالکٌ اذ لا مملوک هم اگر بگوئیم به همین معناست، یعنی با اینکه مملوکی در کار نیست او مالکیت یعنی این صفت را دارد، واجد این صفت کمال هست، و هرگز مقصود از اینکه خدا مالک است این نیست که خداوند متعال چیزی را که خلق کرده و مالک اوست و ایجاد کرده این وجود قبلی ای داشته، هرگز چنین چیزی نیست، بلکه ماسوی الله، کائنا من کان، حتی انوار پیغمبر اکرم و ائمه معصومین که افضل و اکمل خلق هستند نیز مسبوق به عدم حقیقی است، و ایجاد شده است و خداوند متعال مالک است که گفته می شود در این موارد.

چطور گفته می شود که لله ملک السموات و الارض، مالک آسمانها و زمین است، مقصود این است که آسمان ها و زمین ها بوده اند بعد بگوئیم این مالک است؟ خیر، یعنی ایجاد کرده، خلق کرده، مالک است یعنی اوست که ایجاد کرده، اوست که خلق کرده، اوست که قدرت چنین چیزی را داشته است که ایجاد بکند، مقصود این است، پس از اینکه می گوئیم خداوند مالک همه چیز است و همه چیز را او مالک است این نیست که این موجودات سابقه ای داشتند و اینها بایستی که قبل از خلقت وجود داشته باشند، بلکه مقصود این است که ایجاد اینها به دست اوست، اوست که قادر است و تواناست بر چنین کاری و از چنین کاری تعبیر می کنیم به اینکه مالک است و ایجاد کرده است، بنابر این خداوند متعال مالک اشیاء است به معنای اینکه اشیاء قبل از اینکه خلق بشوند وجود داشته اند غلط محض است و مقصود این است که خداوند متعال اینهارا ایجاد کرده، و این تعبیر شده است. در خود روایات که تملیک کرده و هو أملک، مثل اینکه در بحث اختیار خاطرم می آید (حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: استطاعت و…) استطاعت و اختیار که وقتی حضرت امیر برخورد کردند در مسجد به یک کسی که شاخص بحث بود و مشغول بحث بود فرمودند که «بدون الله تستطیع ام مع الله تسطیع» گفت نمی دانم چه بگویم، بگویم بدون الله استطیع، بگویم مع الله که شریک، فرمودند هرکدام را می گفتی مشکل داشتی بلکه “بالله تستطیع” او تملیک کرده به تو استطاعت را و هو أملک، تملیک کرده استطاعت را یعنی استطاعت در اختیار اوست، یعنی قدرت بر استطاعت دارد که تملیک کند و تملیک کرده است و خودش املک است که هر وقت بخواهد بگیرد می گیرد، این تعبیرات در حدیث هم شده به همین معنا، پس هرگز معنای مالکیت پروردگار اشیاء را وجود اشیاء قبل از خلقت شان نیست، بلکه مقصود این است که به عرض تان رسید.

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: پس این ظاهرا شبهه برای این اشخاص از اینجا بوجود می آید که ما وقتی در مالکیت های متعارف نگاه می کنیم چیزی را که بیرون از خودمان و واقعیتی برای آنها وجود دارد نسبت به آنها مالکیت داریم اما نسبت به چیزی که فعلا تحققی ندارد ما نسبت به آنها مالکیتی نداریم، یک مفهومی که در مالکیت در خلق دارد بوجود می آید ظاهرا در این رتبه بوجود می آید و کسی که می خواهد همین معنا از مالکیت را نسبت به خدا قبل الخلق در حقیقت بگوید دچار چنین مشکلی می شود، اما کسی که در مورد خدا هیچ شباهتی بین خلق و مخلوق قائل نیست، چنین مالکیتی را نسبت به خدا هم قائل نخواهد بود؛ اما یک نکته دیگری را هم من به نظرم می رسد که شما این را برای ما توضیح دهید من الان دارم صحبت می کنم، قبل از اینکه اینها را به زبان جاری کنم آیا اینها در جائی از نفس من یا در چیزی وجود دارد یا خیر؟ اگر وجود ندارد که به این صورت دارم من این حرف ها را می زنم مالک این سخنانم قبل از اینکه این سخنانم را طرح کنم هستم یا خیر؟ می توانم بگویم من مالک حرف هایی هستم که الان می زنم قبل از اینکه این حرف ها از من بوجود بیاید؟ یعنی معنای مالکیت را اینجا می شود به کار برد؟

حضرت آیت الله استاد سیدان: مالکی که اینجا به کار بردیم یعنی قدر هستم بر این.

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: بله پس بنابر این اگر هم واژه مالک به کار بردیم در اینجا حتی در خلق، لزوما اینگونه نیست که مالکیت نسبت به اشیاء متکون موجود فقط درست شود حتی من الان این حرف ها را که می زنم همین الان تکون پیدا می کند بعد یک لحظه از بین می روند، من قبل از اینها که بوجود بیاید…

حضرت آیت الله استاد سیدان: باز همین جا هم معنایش این است که قادر بر اینها هستم.

حجت الاسلام و المسلمین استاد بیابانی: پس بنابر این هیچ مشکلی در اینجا نیست؟

حضرت آیت الله استاد سیدان: خیر.

اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّد

ادعای وحدت وجود در آثار آیت الله سیدان – شبهه مالکیت خداوند

🔸  مشاهده در یوتوب
🔸 مشاهده در آپارات
🔸لینک فایل صوتی